پارک ملی تندوره بهشت پلنگ ایرانی و منطقه ای مهم به لحاظ ارزش گونه های زیستی در ایران و خاورمیانه محسوب می شود.

تندوره در سال 1347 به عنوان منطقه حفاظت شده، قرق شد و در سال بعد از آن به پارک وحش تندوره تغییر نام یافت؛ از سال 1353 مساحت این پارک تقلیل یافت و طی مصوبه شماره 101 شورای عالی محیط زیست مورخ 21 شهریور ماه 1361 به عنوان پارک ملی تندوره معرفی شد.
مساحت کنونی پارک ملی تندوره 35 هزار و 540 هکتار و مساحت منطقه حفاظت شده تندوره 9 هزار و 50 هکتار است.
پارک ملی و منطقه حفاظت شده تندوره در محدوده شهرستان درگز واقع در شمال استان خراسان رضوی نزدیک مرز ترکمنستان در منطقه ای کوهستانی با صخره ها و تپه ماهورهای متعدد و دره های ژرف و پرشیب پوشیده از گیاهان مختلف قرار دارد و یکی از بهترین زیستگاههای جانوران وحشی به ویژه قوچ و میش اوریال نیز هست.

پلنگ، در لیست گونه های در حال انقراض
گونه پلنگ در کنار سه گونه اردک سر سفید، بالابان و کرکس مصری جزو چهار گونه در حال انقراض خراسان رضوی و بخشی از 29 گونه فهرست شده این استان در لیست قرمز حفاظتی اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت(IUCN) به عنوان معتبرترین مرجع اعلام نظر در باره وضعیت حفاظتی گونه های جانوری و گیاهی قرار دارد.
چندی پیش نتایج حاصل از یک پژوهش علمی در خراسان رضوی نشان داد، پارک ملی تندوره این استان میزبان بیشترین جمعیت پلنگ در خاورمیانه است؛ اعلام این نتایج بار مسئولیت برای در حفاظت و صیانت هر چه بیشتر از این گونه ارزشمند را افزون تر از گذشته کرد.

وجود 35 قلاده پلنگ در تندوره قطعی است
مدیرکل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی گفت: بر اساس این پژوهش میدانی که سه سال به طول انجامید حضور حداقل 35 قلاده پلنگ در پارک تندوره مستندسازی شده است.
حمید صالحی اظهار کرد: این مستند سازی از طریق یک هزار قطعه عکس از این گونه ارزشمند در طول سه سال اجرای این پروژه تحقیقاتی انجام شده است.
وی بیان کرد: حضور سازمان های مردم نهاد در زمینه حمایت و حفاظت از محیط زیست و نیز حضور خیرین محیط زیست در این عرصه در طول دولت یازدهم رشد قابل توجهی به خود دیده است.

خراسان رضوی منطقه ای دارای ارزش بین المللی در زیست پلنگ
یک پژوهشگر که دانشجوی دانشگاه آکسفورد انگلیس است، اظهار کرد: بر اساس دستاوردهای یک پژوهش، پارک ملی تندوره خراسان رضوی به عنوان زیستگاهی امن برای بزرگترین جمعیت پلنگ نه تنها در خاورمیانه بلکه در گستره وسیعی از ترکیه تا هند مطرح است.
دکتر محمدصادق فرهادی نیا افزود: به همین دلیل استان خراسان رضوی و منطقه پارک تندوره نقش مهمی در حفظ پویایی جمعیت پلنگ ایرانی در مناطق مرزی ایران و ترکمنستان دارد.
دانشجوی مقطع دکترای جانورشناسی دانشگاه آکسفورد همزمان با پروژه این دانشگاه برای بوم شناسی و حفاظت از پلنگ ایرانی در شمال شرق ایران، پروژه به کارگیری ابزار انگشت نگاری ژنتیکی بررسی ساختار پلنگ ایرانی را نیز در دانشگاه تهران دنبال می کند.
وی در این خصوص گفت: حسن انجام این دو پژوهش ارائه تصویری کامل از وضعیت پلنگ در شمال شرقی ایران است که نتایج قابل توجهی را نشان داده است.
وی با بیان اینکه محدوده شمالی استان خراسان رضوی که متصل به ترکمنسان است یکی از مهمترین محل های زیست پلنگ در کشور است، بیان کرد: مناطق حفاظت شده و پارک های ملی متعددی در این حوزه در شهرستان های کلات، درگز و قوچان سالهاست که از سوی سازمان حفاظت محیط زیست درحال حفاظت است و این حفاظت توانسته تاحد زیادی شرایط مناسبی را برای زندگی پلنگ و طعمه هایش فراهم آورد.
وی گفت:کسب اطلاعات و دانش فنی درخصوص وضعیت و جمعیت پلنگ و طعمه هایش، ارتقاء حفاظت و تقویت امکانات و آموزش مردم؛ سه رکن اصلی برای ایجاد شرایط بهتر برای پلنگ در این حوزه است

از دست رفتن 85درصد محدوده زیست پلنگ در آسیا و غرب
این محقق با بیان اینکه در دنیا 9 زیرگونه از پلنگ وجود دارد، اظهار کرد: کشورهای غرب و مرکز آسیا، یعنی از ترکیه و عراق تا اقغانستان و ترکمنستان زیستگاه های مهم یکی از این 9 زیرگونه، یعنی پلنگ ایرانی است.
وی تصریح کرد: پلنگ ایرانی حدود 85 درصد محدوده ای که در گذشته در آن زندگی می کرده را از دست داده است اما بیشتر جمعیت آن امروزه در کشور ایران زندگی می کند.
وی تاکید کرد: تقریبا تمامی استانهای کشور زیستگاه پلنگ هستند اما از این میان استانهای شمال شرقی کشور به خصوص خراسان به دلیل تراکم بالاتر پلنگ از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
وی با اشاره به نقش و حضور سازمان ها و نهادهای بین المللی که می تواند برای پلنگ کمک کننده باشد، گفت: انتقال فناوری و تجهیزات روز دنیا در این زمینه به کشور کمک فراوانی در حمایت از این گونه خواهد داشت برای مثال گردنبندهای ماهواره ای از ابزار بسیار مهم در این زمینه هستند که تهیه آنها نیازمند همراهی سازمانهای بین المللی است.
فرهادی نیا افزود: دانش فنی موجود در کشور درباره پلنگ و نیز بسیاری از گونه ها عمدتا مبتنی بر حدسیات و تصورات است تا واقعیت های علمی و حضور و همراهی محققان معتبر بین المللی می تواند باعث توانمندسازی و آموزش پژوهشگران ایران شود.

جریمه سنگین عامل بازدارنده شکار پلنگ
این محقق با اشاره به مهمترین مشکلات گونه پلنگ در کشور ایران اظهار کرد: شکار خود جانور و طعمه های آن، تعارض با دامداران به دلیل حمله به دامهای اهلی و از دست رفتن زیستگاه های طبیعی این گونه از جمله تهدیدات زیست در ایران محسوب می شود.
فرهادی نیاز بیان کرد: بیماری ها نیز عامل نگران کننده دیگری هستند که بخصوص در مناطقی که حضور انسان در داخل زیستگاه پلنگ افزایش می یابد،می تواند تهدیدی جدی برای پلنگ محسوب شود .
وی گفت: درحال حاضر سازمان حفاظت محیط زیست جریمه نقدی سنگینی معادل 800 میلیون ریال برای شکار پلنگ در نظر گرفته است که ممکن است بتواند عاملی بازدارنده برای شکارچیان باشد.
وی افزود:همچنین مساله بیمه پلنگ به عنوان یک راهکار جبران خسارت های وارد شده به مردم در نظرگرفته شده که البته نیازمند تسریع روند پرداخت خسارت های مردم در این زمینه هستیم.
وی اظهار کرد:بدون شک نمی توان پلنگ را بدون دانش فنی حفاظت کرد و با پژوهش میدانی و علمی مناسب می توان راهکارهایی به دست آورد که در جهت ارتقای وضعیت پلنگ و زیستگاه این گونه در پیش گرفت.

خراسان رضوی میزبان هر هشت گونه گربه سانان در ایران
معاون پایش و نظارت اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی نیز گفت: این استان تمام هشت گونه شناخته شده گربه سانان در ایران را میزبانی می کند.
محمد عرفانی اظهارکرد: این هشت گونه شامل یوزپلنگ آسیایی، پلنگ، گربه کاراکال، گربه سیاه گوش، گربه شنی، گربه جنگلی، گربه پالاس و گربه وحشی است.
وی با بیان اینکه جمعیت گربه سانان شاخص وضعیت گونه های جانوری و نشانه ای از مطلوبیت گونه های جانوری در منطقه است، اظهار کرد: در حوزه مسائل زیست محیطی گربه سانان به عنوان گونه های 'پرچم' و شاخص در جمعیت حیات وحش شناخته می شوند به این معنا که حفاظت از آنان موجب حفاظت از کل گونه های جانوری می شود.
وی گفت: در کشور ایران 10 گونه گربه سان وجود داشت که بیش از چهار دهه قبل دو گونه آن شامل ببر مازندران و شیر ایرانی منقرض شد.
عرفانی افزود: وضعیت استان خراسان رضوی در زمینه جمعیت گربه سانان مطلوب است و با هدف حمایت از این گونه ها برنامه ریزی ها و سیاست های تدوین شده ای اجرا می شود که از آن جمله حفاظت و تلاش در جهت افزایش گونه هایی است که طعمه گربه سانان هستند.
معاون پایش و نظارت اداره کل حفاظت محیط زیست خراسان رضوی بیان کرد: شب زی بودن مهمترین مانع برای شمارش دقیق و تخمین گربه سانان است.
عرفانی اظهار کرد: پنج گونه از گربه سانان شناخته شده ایرانی شامل گونه های پلنگ ایرانی، گربه جنگلی، گربه دشتی، گربه پالاس و سیاه گوش در بوستان ملی تندوره این استان زیست می کنند و این پارک، بهشت پلنگ های ایرانی محسوب می شود.


منبع: ایرنا